แนวทางการเฝ้าระวังและจัดการความเสี่ยง MALA สำหรับเภสัชกรร้านยา
Metformin-Associated Lactic Acidosis (MALA) เป็นภาวะที่เกี่ยวข้องกับการใช้ยา metformin ซึ่งเภสัชกรร้านยาควรให้ความสำคัญกับการคัดกรองปัจจัยเสี่ยงและประเมินอาการของผู้ป่วยก่อนจ่ายยา เพื่อสนับสนุนการใช้ยาอย่างปลอดภัย

MALA คืออะไร?
MALA หรือ Metformin-Associated Lactic Acidosis เป็นภาวะที่เภสัชกรควรเฝ้าระวังในผู้ที่ใช้ยา metformin โดยเฉพาะเมื่อมีปัจจัยเสี่ยงหรือมีภาวะเจ็บป่วยเฉียบพลันร่วมด้วย
ปัจจัยเสี่ยงที่ควรเฝ้าระวัง
จากสื่อประชาสัมพันธ์ ปัจจัยที่ควรให้ความสำคัญ ได้แก่
- Renal failure ภาวะไตวาย
- CHF ภาวะหัวใจล้มเหลว
- Liver disease โรคตับ
- Severe diarrhea ท้องเสียรุนแรง
- Elderly ผู้สูงอายุ
- Alcohol use การดื่มแอลกอฮอล์
- Poor oral intake การรับประทานอาหารได้น้อย
- Severe vomiting อาเจียนรุนแรง
ก่อนจ่ายยา ควรถามอะไร?
การซักประวัติเป็นขั้นตอนสำคัญในการค้นหาความเสี่ยง โดยควรพิจารณาคำถามสำคัญ ได้แก่
1. ผู้ป่วยใช้ Metformin หรือไม่?
สอบถามชื่อยา ขนาดยา และลักษณะการใช้ยา
2. มียาอื่นที่ใช้ร่วมกันหรือไม่?
เพื่อให้เภสัชกรประเมินภาพรวมของการใช้ยา
3. มีอาการผิดปกติหรือไม่?
โดยเฉพาะอาการ เช่น อ่อนเพลีย/เหนื่อยง่าย คลื่นไส้ อาเจียน และปวดท้อง
4. มีโรคหรือภาวะที่เพิ่มความเสี่ยงหรือไม่?
เช่น โรคไต โรคหัวใจ โรคตับ หรือภาวะท้องเสียและอาเจียนรุนแรง
Sick Day Rules: เรื่องที่เภสัชกรควรให้ความสำคัญ
เมื่อผู้ป่วยมีอาการเจ็บป่วยเฉียบพลัน เภสัชกรควรประเมินอาการและการใช้ยา โดยเฉพาะในผู้ที่ใช้ Metformin หรือ SGLT2 inhibitor รวมถึงให้คำแนะนำเกี่ยวกับการใช้ยาในช่วงที่มีอาการเจ็บป่วยตามความเหมาะสม
เมื่อใดควรพิจารณาส่งต่อโรงพยาบาล?
หากผู้ป่วยมีอาการเจ็บป่วยรุนแรง หรือพบอาการที่น่าเป็นห่วง เภสัชกรควรประเมินความรุนแรงของอาการและพิจารณาส่งต่อผู้ป่วยเพื่อรับการประเมินและดูแลที่เหมาะสม
โดยสื่อได้เน้นหลักการ ประเมินอาการเจ็บป่วยรุนแรง (serious illness) และการส่งต่อเมื่อมีความเสี่ยงหรืออาการที่จำเป็นต้องได้รับการดูแลเพิ่มเติม
เฝ้าระวังอาการไม่พึงประสงค์จากยา
เภสัชกรร้านยาสามารถมีส่วนร่วมในการเฝ้าระวังความปลอดภัยของผู้ป่วย โดยเมื่อพบเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์จากยา ควรมีการบันทึกและรายงานผ่านระบบ AE Online Report ตามแนวทางที่กำหนดในสื่อประชาสัมพันธ์
“ถามให้ครบ ประเมินให้ไว ส่งต่อให้ทัน”
การเฝ้าระวัง MALA ไม่ได้เริ่มต้นเมื่อผู้ป่วยมีอาการรุนแรง แต่เริ่มตั้งแต่ การซักประวัติ ค้นหาปัจจัยเสี่ยง ประเมินอาการ และให้คำแนะนำที่เหมาะสมก่อนจ่ายยา
เภสัชกรร้านยา จึงมีบทบาทสำคัญในการสร้างความปลอดภัยด้านยาให้แก่ผู้ป่วย
